Rok Szuchewycza we Lwowie: Czy to koniec przyjaźni z Polską?

Władze Lwowa planują uczcić dowódcę UPA w 2027 roku, co wywołało falę oburzenia w Polsce, rzucając cień na partnerstwa miast, w tym Rzeszowa. Decyzja ta uderza w fundamenty relacji transgranicznych, które przez lata budowano na solidarności wobec rosyjskiej agresji. Sprawa ta staje się probierzem dla polskiej dyplomacji samorządowej, stawiając polskie ośrodki w sytuacji, w której milczenie jest coraz trudniej odróżnić od akceptacji.

Rok Szuchewycza jako zarzewie konfliktu

Wybór roku 2027 przez lwowską radę miejską nie jest przypadkowy. Przypada wtedy 120. rocznica urodzin Romana Szuchewycza. Dla ukraińskich samorządowców postać ta stanowi symbol walki o niepodległość, podczas gdy w polskiej pamięci zbiorowej funkcjonuje jako główny architekt ludobójstwa na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Ogłoszenie planów upamiętnienia Szuchewycza odbiło się szerokim echem w polskich mediach. Serwisy takie jak Onet, Rzeszów News, naTemat, WP czy wm.pl niemal jednogłośnie określiły ten ruch mianem prowokacji.

Informacje o planach Lwowa wywołały lawinę pytań o sens dalszej współpracy partnerskiej. Rzeszów, który od lutego 2022 roku pełnił rolę głównego hubu logistycznego dla sąsiedniego Lwowa, znajduje się obecnie w trudnym położeniu. Przez ostatnie lata miasto to przekazało setki ton pomocy humanitarnej, sprzętu medycznego i wsparcia technicznego. Teraz ta pomoc stoi w kontrze do historycznej narracji, którą forsują lwowscy decydenci.

Polskie społeczeństwo, dotychczas bardzo otwarte na pomoc ukraińskim partnerom, zaczyna reagować alergicznie na wszelkie próby relatywizacji historii. Z perspektywy mieszkańców Rzeszowa, finansowanie lub nawet ceremonialne wspieranie miasta, które oficjalnie gloryfikuje dowódcę UPA, jest nie do zaakceptowania. Brak wcześniejszych konsultacji tych planów z polską stroną świadczy o głębokim niezrozumieniu wrażliwości historycznej sąsiada. To nie jest spór o detale, lecz o fundamentalne wartości, na których miała opierać się nowa jakość relacji polsko-ukraińskich.

Biznes, historia i granice tolerancji

Problem nie ogranicza się wyłącznie do uchwał rady miejskiej. W styczniu 2025 roku portal Kresy.pl ujawnił powiązania sieci gastronomicznej Pijana Wiśnia z podmiotami otwarcie promującymi UPA i osobę Romana Szuchewycza. Fakt, że lokale te funkcjonują w polskich miastach, sprawił, że historia przestała być odległym zagadnieniem akademickim, a stała się elementem codziennego życia. Konsumenci zaczęli pytać, czy ich wydatki w lokalach gastronomicznych nie wspierają pośrednio ideologii wymierzonej w polską tożsamość.

W marcu 2025 roku w Poznaniu doszło do manifestacji Młodzieży Wszechpolskiej przed lokalem tejże sieci. Aktywiści domagali się usunięcia symboliki gloryfikującej UPA z przestrzeni publicznej. To wydarzenie pokazało, że polskie społeczeństwo nie wykazuje już cierpliwości wobec symboli, które wprost kojarzą się z tragedią tysięcy polskich rodzin. Biznesowa ekspansja ukraińskich marek powiązanych z kontrowersyjną polityką historyczną stała się paliwem dla napięć na linii Warszawa-Kijów.

Sytuacja ta tworzy niebezpieczny precedens. Jeśli lokalne samorządy nie wypracują mechanizmów dialogu, który wykracza poza czystą pragmatykę wojenną, cała współpraca może zostać wstrzymana przez naciski oddolne. Mieszkańcy Rzeszowa czy Poznania nie chcą być beneficjentami partnerstwa, które w swojej narracji historycznej nie szanuje polskiej pamięci o ofiarach UPA.

Lwów, forsując rok 2027 jako rok Szuchewycza, ignoruje fakt, że polska opinia publiczna jest wyjątkowo wyczulona na punkcie zbrodni wołyńskiej. Każda próba budowania pomników czy dedykowanie rocznic dowódcom odpowiedzialnym za czystki etniczne jest odbierana jako akt wrogi. Władze Lwowa argumentują swoje stanowisko prawem do własnej polityki historycznej, jednak w relacjach międzynarodowych, zwłaszcza w obliczu wspólnego zagrożenia ze strony Rosji, gesty tego typu są postrzegane jako polityczny sabotaż jedności.

Weryfikacja faktów w cieniu dezinformacji

W przestrzeni publicznej często pojawiają się zarzuty o to, że polskie środki podatników finansują projekty gloryfikujące UPA. W styczniu 2025 roku portal Demagog opublikował analizę, która miała na celu weryfikację pogłosek o polskim finansowaniu odbudowy muzeum UPA we Lwowie. Wynik był jednoznaczny: żadne środki z Polski nie zostały przeznaczone na ten cel. Dotacje płynące z polskich miast do Lwowa były ukierunkowane na modernizację infrastruktury, pomoc humanitarną i szeroko pojętą kulturę.

Mimo to, przekonanie o finansowaniu "nieprzyjaznych działań" polskimi pieniędzmi pozostaje żywe. Sytuacja ta pokazuje, jak brak transparentności i niejednoznaczne działania ukraińskich samorządów sprzyjają teorii o marnotrawstwie polskich funduszy. Dla polskiego podatnika istotne jest rozróżnienie: pomoc dla walczącej Ukrainy to jedno, a finansowanie upamiętnień postaci odpowiedzialnych za zbrodnie na Polakach to zupełnie inny obszar.

Władze Lwowa, trzymając się sztywno swojej narracji, ryzykują utratę zaufania, które było budowane przez lata. Rzeszów, jako miasto partnerskie, jest obecnie w ogniu krytyki. Samorządowcy z Rzeszowa nie mogą otwarcie odciąć się od Lwowa, by nie zaszkodzić strategicznym interesom państwa, ale jednocześnie nie mogą bagatelizować głosów oburzenia własnych obywateli. To klasyczny przykład sytuacji, w której historia wchodzi w brutalną kolizję z polityką bieżącą.

Reklama

Rzeszów wobec wyzwania lwowskiego

Partnerstwo Rzeszowa i Lwowa przez lata było wzorem współpracy. Wymiana młodzieży, wspólne projekty infrastrukturalne i wsparcie w sytuacjach kryzysowych tworzyły więź, która wydawała się nierozerwalna. Decyzja lwowskich radnych o roku 2027 jest testem, czy ta więź jest oparta na szczerym dialogu, czy jedynie na doraźnych korzyściach. Jeśli Lwów nie wycofa się z tych planów, Rzeszów będzie zmuszony do podjęcia trudnych decyzji.

Możliwe scenariusze obejmują ograniczenie oficjalnych kontaktów, zawieszenie wspólnych uroczystości czy wręcz zamrożenie współpracy na szczeblu miejskim. Każdy z tych kroków będzie miał wymierne skutki dla obu miast. Lwów straci dostęp do doświadczeń Rzeszowa w zarządzaniu hubem logistycznym, a Rzeszów straci symbolicznego partnera po drugiej stronie granicy. Jednak w obliczu presji społecznej, która domaga się szacunku dla polskiej pamięci historycznej, samorządowcy mogą nie mieć innego wyjścia.

Spór ten nie dotyczy tylko Lwowa i Rzeszowa. To mikro-model tego, co dzieje się w skali ogólnokrajowej. Polska i Ukraina są skazane na współpracę, ale ta współpraca nie może odbywać się kosztem prawdy historycznej. Jeśli po stronie ukraińskiej nie pojawi się wola do uznania polskiej wrażliwości, a po stronie polskiej nie zostanie wypracowana strategia prowadzenia trudnego dialogu bez emocjonalnego wzburzenia, relacje te mogą ulec trwałemu ochłodzeniu.

Czy dialog jest jeszcze możliwy?

Wydaje się, że dopóki nie dojdzie do szczerej rozmowy o zbrodniach UPA, każde kolejne upamiętnienie dowódców tej formacji będzie wywoływać w Polsce falę sprzeciwu. Lwów stoi przed wyborem: czy ważniejsza jest polityka historyczna oparta na radykalnych symbolach, czy długofalowa współpraca z kluczowym partnerem, jakim jest Polska. Obecna postawa lwowskich władz sugeruje, że wybierają to pierwsze, ignorując sygnały płynące z Warszawy i Rzeszowa.

To, co dzieje się w relacjach Rzeszowa i Lwowa, jest ostrzeżeniem dla wszystkich ośrodków współpracujących z Ukrainą. Historia XX wieku wciąż żyje i ma wpływ na współczesność. Ignorowanie tego faktu prowadzi do nieporozumień, które z czasem mogą stać się niemożliwe do naprawienia. Rzeszów i Lwów stoją przed wyzwaniem, które wymaga dyplomatycznego kunsztu i dużej dawki odwagi po obu stronach granicy. Jeśli jej zabraknie, idea pojednania zostanie odłożona na półkę na kolejne dekady.

Reklama

Pytania i odpowiedzi

Dlaczego Lwów chce uczcić Szuchewycza akurat teraz?

Lwowscy radni podjęli decyzję o obchodach, ponieważ rok 2027 wyznacza 120. rocznicę urodzin Romana Szuchewycza. Jest to konsekwentna realizacja polityki historycznej miasta, która stawia na piedestale postacie uznawane przez Ukraińców za bohaterów walki o niepodległość, co jednak stoi w całkowitej sprzeczności z polską oceną historyczną.

Czy Rzeszów zerwie współpracę z Lwowem?

Obecnie nie ma oficjalnych komunikatów o zerwaniu partnerstwa. Sprawa roku Szuchewycza jest jednak dla rzeszowskich władz poważnym obciążeniem wizerunkowym i politycznym. Samorządowcy muszą balansować między chęcią utrzymania relacji z miastem potrzebującym wsparcia a silnym naciskiem opinii publicznej, która oczekuje zdecydowanej reakcji na gloryfikację UPA.

Czy polskie pieniądze płyną na promocję UPA?

Nie ma na to żadnych dowodów. Analizy przeprowadzone m.in. przez portal Demagog potwierdziły, że środki przekazywane przez Polskę w ramach pomocy rozwojowej czy wsparcia humanitarnego nie są przeznaczane na cele związane z kultem UPA czy budową muzeów tej formacji. Wszelkie twierdzenia łączące polskie fundusze z gloryfikacją Szuchewycza są niepoparte faktami i bazują na dezinformacji.

Jakie są główne przyczyny napięć w relacjach między miastami?

Głównym punktem zapalnym jest rozbieżność w polityce historycznej. Podczas gdy Ukraina buduje tożsamość wokół postaci uznawanych za ojców niepodległości, Polska traktuje te same postacie jako sprawców ludobójstwa. Dodatkowo, brak konsultacji w sprawie obchodów rocznicowych i obecność kontrowersyjnych marek w polskiej przestrzeni publicznej pogłębiają brak wzajemnego zaufania.

Czy można spodziewać się zmiany decyzji przez władze Lwowa?

Na ten moment brak jest sygnałów, by lwowscy radni zamierzali wycofać się ze swoich planów. Władze Lwowa argumentują, że mają suwerenne prawo do prowadzenia własnej polityki historycznej, co w praktyce oznacza, że konfrontacja z polską wrażliwością jest wpisana w ich strategię na rok 2027.

W jaki sposób sprawa "Pijanej Wiśni" wpłynęła na odbiór ukraińskich inwestycji w Polsce?

Sprawa ta sprawiła, że polskie społeczeństwo zaczęło baczniej przyglądać się pochodzeniu kapitału i ideologicznemu zapleczu zagranicznych firm działających w Polsce. Incydenty takie jak ten w Poznaniu pokazują, że polski klient jest coraz mniej skłonny do rozdzielania biznesu od światopoglądu, co stawia przed ukraińskimi przedsiębiorcami wyzwanie wizerunkowe.

Jakie straty niesie za sobą potencjalne zamrożenie współpracy?

Zerwanie lub ograniczenie współpracy to przede wszystkim strata dla idei polsko-ukraińskiego zbliżenia. Oznaczałoby to odcięcie kanałów komunikacji między samorządowcami, utrudnienie wymiany młodzieży oraz spadek zaufania, które z tak dużym trudem budowano w ostatnich latach. W dłuższej perspektywie stracą na tym obie strony, a najbardziej regiony przygraniczne, które czerpały korzyści z aktywnej współpracy transgranicznej.

Czy rola Rzeszowa jako hubu pomocowego jest zagrożona?

Rola Rzeszowa jako hubu pomocowego jest w dużej mierze determinowana przez sytuację wojenną i potrzeby Ukrainy. Jednakże, jeśli atmosfera wokół partnerstwa z ukraińskimi miastami stanie się toksyczna z powodu sporów historycznych, może to wpłynąć na spadek entuzjazmu mieszkańców do wspierania kolejnych inicjatyw pomocowych. To wyzwanie, z którym samorządowcy będą musieli zmierzyć się w najbliższych miesiącach.

Jakie są perspektywy dla polsko-ukraińskiego dialogu historycznego?

Perspektywy na ten moment wydają się ograniczone. Dopóki obie strony nie zaczną prowadzić szczerego dialogu bez unikania odpowiedzialności za trudne momenty przeszłości, incydenty takie jak ten lwowski będą się powtarzać. Kluczowe będzie wypracowanie modelu rozmowy, który szanuje pamięć ofiar, jednocześnie nie blokując bieżącej współpracy. Obecnie brakuje jednak woli politycznej do takiego kompromisu.